Rủi ro đạo đức (Moral Hazard) là gì? Việc hợp nhất các ngân hàng có phải là một biểu hiện của rủi ro đạo đức?

Rủi ro đạo đức (Moral Hazard) có nghĩa tương tự như “suy thoái đạo đức”.

Theo Saga.vn: "Rủi ro đạo đức nảy sinh khi bên có ưu thế thông tin hiểu được tình thế thông tin phi đối xứng giữa các bên giao dịch và tự nhiên hình thành động cơ hành động theo hướng làm lợi cho bản thân bất kể hành động đó có thể làm hại cho bên kém ưu thế thông tin. Hành vi tha hóa theo hướng như thế của bên có ưu thế thông tin được bên kém ưu thế thông tin cho là không đứng đắn, là một thứ nguy hiểm, rủi ro cho mình."

Rủi ro đạo đức (Moral Hazard) là gì?

Rủi ro đạo đức có thể dễ nhận ra khi các ngân hàng mở rộng tín dụng (với tâm lý ỷ lại NHTW sẽ cứu cánh cuối cùng) hoặc khách hàng đi vay ngân hàng nhưng rồi dùng theo mục đích riêng không đúng như trong hợp đồng vay nợ.

Tương tự, nếu bạn đã mua bảo hiểm cho xe hơi hay ngôi nhà của mình chống lại nạn trộm cắp thì việc xe hơi hay ngôi nhà bị mất cắp không còn là lo ngại với bạn nữa, điều này dẫn đến việc bạn trở nên lơ là. Và người bảo hiểm trả tiền cho chính sự bất cẩn của bạn.

Đối với doanh nghiệp lớn, khi có sự tách rời giữa quyền sở hữu và quyền quản lý, giám đốc có thể hành động để tối đa hóa thu nhập, địa vị, an toàn cho chính họ hơn là tối đa hóa lợi ích cho các cổ đông. Người giám đốc theo đuổi những dự án rủi ro cao, đẩy mạnh tối đa hóa doanh thu và tăng trưởng nhanh trong ngắn hạn.

Ở Việt Nam, nhắc rủi ro đạo đức, nhiều người nhớ đến vụ Tăng Minh Phụng năm 2003, hay vụ 2 nhân viênSacombank mượn tạm tiền cơ quan, đầu tư vào thị trường vàng, tự vẫn vì thua lỗ năm 2008. Nhìn ra thế giới, Barings Bank thành lập năm 1762, có uy tính nhất London cũng là minh họa cho thuật ngữ này. Một nhân viên xuất sắc của ngân hàng tại chi nhánh Singapore, Nick Leeson, gây nên khoản lỗ 1,4 tỷ đôla do đầu cơ vào hợp đồng tương lai. Động đất tại Nhật năm 1995 đập tan mọi kỳ vọng của Lesson và mọi việc bị phanh phui. Barings Bank bị giải thể.

Trong thời gian gần đây, theo quan điểm của ông Vũ Viết Ngoạn, Chủ tịch Ủy ban Giám sát tài chính Quốc gia: “hợp nhất các ngân hàng là điều hết sức bình thường” (trích lại từ tinkinhte.com).

Như vậy việc cấp phép thành lập hàng loạt ngân hàng có phải là một rủi ro đạo đức?

Rủi ro đạo đức (Moral Hazard) là gì? Việc hợp nhất các ngân hàng có phải là một biểu hiện của rủi ro đạo đức?

Kinh tế học : Chi phí cơ hội (Opportunity costs) được hiểu đơn giản như thế nào?

Chi phí cơ hội (Opportunity costs) là một trong những khái niệm quan trọng khi bạn nhập môn kinh tế học. Theo TS. Lê Bảo Lâm (2005), Kinh tế vi mô, nhà xuất bản Thống Kê, thì :

“Chi phí cơ hội là những khoản bị mất đi khi chọn một quyết định, do đó phải bỏ qua các quyết định khác.”

Ở đây, chi phí cơ hội không phải là tất cả các khoản mất đi của tổng các quyết định, mà là phần giá trị cao nhất đem lại của 1 trong số những quyết định không được chọn.

Ví dụ: Bạn có thể làm các công việc A lương 1 triệu/tháng, công việc B lương 2triệu/tháng và C 3 triệu/tháng. Nếu chọn bạn chọn công việc C thì chi phí cơ hội của quyết định này là 2 triệu (giá trị lớn nhất bị bỏ qua trong số các công việc còn lại).

Tuy nhiên, có thể bạn sẽ nói rằng: Đọc bài viết này thật chán, mình đã mất đi chi phí cơ hội nếu (không đọc bài này mà) đến gặp gỡ bạn bè hay nấu một món ăn yêu thích!

Đúng vậy, chi phí cơ hội của mỗi người là khác nhau theo sự cảm nhận thỏa mãn của người đó (một món ăn có người khen ngon, có người lại chê dở) và cả trình độ kiến thức của người đó nữa.

Chi phí cơ hội (Opportunity costs) được hiểu đơn giản như thế nào?

Ứng dụng hay được nói đến là chi phí cơ hội của việc học đại học. Bên cạnh đó, từ khái niệm này, bạn có thể hiểu tại sao trong thị trường cạnh tranh hoàn hảo, người sản xuất chấp nhận bán một sản phẩm với giá P=MC (chi phí để làm ra sản phẩm ấy); bởi chi phí mà chúng ta xem trên đồ thị gồm chi phí sản xuất và chi phí cơ hội (của người sản xuất). Do đó, người sản xuất vẫn có lời.

Trước khi bước sang chủ đề mới “chi phí ẩn” (sunk costs), bạn thử trả lời câu hỏi: “Chi phí sản xuất ra 1 đơn vị của bất cứ hàng hóa và dịch vụ là giá trị của các nguồn lực:
A. được sử dụng để sản xuất ra nó
B. được sử dụng theo cách thức tốt nhất
C. cả A & B ?”

Kinh tế học : Chi phí cơ hội (Opportunity costs) được hiểu đơn giản như thế nào?

Kinh tế học : Tại sao đường cầu lại dốc xuống từ trái sang phải?

Đường cầu dốc xuống từ trái sang phải thể hiện sự nghịch biến giữa giá cả và số lượng hàng hóa, với điều kiện các yếu tố khác không đổi (other things remaining constant), được giải thích bằng hai lý do sau:
(1) Hiệu ứng thay thế (Substitution Effect): Khi giá một loại hàng hóa tăng lên, người tiêu dùng có xu hướng thay thế nó bằng hàng hóa tương tự, như khi giá phở bò tăng lên tôi chuyển sang ăn bún riêu.
(2) Hiệu ứng thu nhập (Income Effect): Giá tăng nghĩa là thu nhập thực tế (khả năng mua) sẽ giảm, như khi giá xăng dầu tiếp tục tăng hiện nay, có phải bạn sẽ giảm đi xe lại và cả những hàng hóa khác?

Why does the demand curve slope downwards?

Kinh tế học : Tại sao đường cầu lại dốc xuống từ trái sang phải?